Leestip | Tien jaar Arttenders

Arttenders schopt 10 jaar kleurrijk vooruit!

Cities have the capability of providing something for everybody, only because, and only when, they are created by everybody.

Wat doe je als je 10 jaar lang opereert in een wereld waar je stedelijke ontwikkeling, groei, economische vooruitgang en toekomstgerichtheid probeert in te kleuren door het sociale deel ervan onvermijdelijk te maken?  Als je de luis in de pels bent wanneer er wéér een aanbesteding is voor een stapel stenen, op een plek waar nu toch niets gebeurt? (En is-dat-wel-zo?! de eerste vraag is die je stelt)

Dan deel je alles wat je weet, gedistilleerd tot een boek. Tien jaar vooruit schoppen, Het Arttenders handboek voor de vernieuwende stadmaker heet het, en het is geschreven door o.a. Faye Ellens, oprichter van Arttenders. Heerlijk inhoudelijk en vlot leesbaar. Bovendien goed toe te passen – als je op een of andere manier stad maakt.

Wie, wat?!

Arttenders is een social design studio in Rotterdam Noord die landelijk werkt aan complexe opgaven in stedelijke gebieden. Misschien niet helemaal een sociale onderneming zoals volgens sommige definities. Maar wel een bedrijf waar er volgens mij veel meer van zouden moeten zijn om de wereld (maar laten we beginnen met onze steden) mooier te maken. In ieder geval omdat ze heerlijk kleurrijk de wereld benaderen. Arttenders werkt op basis van theorieën vanuit alle denkbare hoeken (van sociologie, economie tot kunst en culturele en filosofische theorieën), jarenlange praktijkervaring en een fijne eigen filosofie rondom zachte waarden, harde feiten, verwondering en bovenal: creativiteit. Met als doel, en daarom zijn ze wat mij betreft een ‘goed’ bedrijf: om bij stedelijke ontwikkeling juist impact te maken voor bewoners op lange termijn, lang nadat zij er niet meer zijn. Jezelf misbaar maken is bij uitstek een goed voornemen namelijk. 

Systeemdenken

Het theoretisch kader, waar het boek mee opent, geeft een overzicht van de invalshoeken die elke stadmaker zal kennen, en waarmee duidelijk wordt op welke pijlers de Arttenders zich richten: het stimuleren en verbeteren van sociale ontmoetingen in de buitenruimte. Van third spaces, aura’s en genius loci, tot het belang van informaliteit en lokale banden. Jane Jacobs, als enige vrouw (en die als enige niet met naam dikgedrukt in dit hoofdstuk staat) is de gigant op wier schouders vele huidige stadmakers staan. Jacobs, die de participatie en het geloof dat bewoners de experts van hun eigen wijken en buurten in de praktijk heeft gebracht. En degene aan wie we de quote hierboven te danken hebben!

Okee, dus de rode draad is het aanpakken van complexe, stedelijke vraagstukken en daarin wordt het sociale niet vergeten. Check. Maar hoe dan? Simpel, door systeemdenken. Niet door ín het systeem te denken, maar alle onderdelen van het vraagstuk mee te nemen. Met andere woorden: de volledige context te schetsen en alle belangen mee te wegen. Sociaal, ecologisch en economisch. Vanaf daar race je in sneltreinvaart door de kennis en kunde heen om door de systeemplafonds van het beleid heen te breken voor de volledige helikopterview. Of hoe je kunt omgaan met wat je niet ziet. 

Voor de community

Het boek neemt je vervolgens mee in hoe het systeem vooral werkt voor de ‘gemiddelde mensman’. Over universal design, en wat het betekent dat er niet nagedacht is over andere zienswijzen. Faye en haar collega’s delen heldere voorbeelden en een concrete boodschap: de wereld is niet gemaakt voor iedereen, maar voor de grijze homogene gemiddelde groep. En daarmee bevestigt het ontwerp van een stad, als je niet oppast, zichzelf keer op keer. 

Juist het verschil, afwijken van wat Arttenders de maatman noemen maakt een stad ‘… een organisme dat ruimte biedt aan verschil, kwetsbaarheid, rijke diversiteit en complexiteit van alle gebruikers, ook die van de maatman.’  Door Code switching en storytelling als toegepaste levende, altijd in ontwikkeling zijnde methoden om de Hard-, Soft- en Org-ware te temmen en te kneden tot het de gemeenschap dient. 

Inspirerend

Het boek sluit af met heldere aanpak en kaders aan projecten, en: met een overdracht. Een overdracht aan het sociale weefsel dat na het project sterk genoeg is om het gedachtegoed te dragen. Van formeel en informeel eigenaarschap in een gezamenlijk geproduceerde ruimte waar iedereen die ruimte mee produceert en toe-eigent. 

De hoofdstukken worden aangevuld met casussen en praktijkvoorbeelden, en pagina’s die je kunt uitscheuren (niet doen! zonde!). Kleurrijke foto’s en infographics versterken de integrale benadering op een overzichtelijke manier. 

10 jaar vooruit schoppen geeft je niet alleen een helder beeld van wat je misschien in je onderbuik al voelt. Het wordt rijkelijk aangevuld met klinkklare feiten, processen en levendige overzichten.

Iedereen bouwt mee

Maar het geeft ook inzicht in hoe belangrijk de zachte, uit de praktijk opgehaalde, geleefde ervaring en frictie, wrijving en ontmoeting zijn voor een samenleving. Waarin middenmaatmanmatigheid slechts één van de viewpoints is, naast alle andere. Want: steden hebben écht het vermogen iedereen iets bieden. Omdat en alleen wanneer ze door iedereen worden gemaakt. 

Bestel hem hier